Pull rug hay pull request? Đó là câu hỏi tôi đặt ra mỗi khi một nhân vật có ảnh hưởng từ thế giới tài chính truyền thống lên tiếng về Bitcoin. Lần này, Robin Brooks – nhà kinh tế trưởng của Viện Tài chính Quốc tế (IIF) – khẳng định Bitcoin không phải nơi trú ẩn an toàn, thậm chí còn thua xa vàng trong cái gọi là "debasement trade" (giao dịch phòng vệ mất giá tiền tệ). Brooks không phải người mới: ông từng là chiến lược gia tại Goldman Sachs, và giọng nói của ông vang vọng trong các cuộc họp của các quỹ đầu tư tổ chức. Nhưng trước khi vội vàng xếp Bitcoin vào cùng rổ với những meme coin rác, hãy cùng tôi mổ xẻ tuyên bố này dưới góc nhìn của một người đã từng đọc từng dòng code của Bitcoin Core, từng phát hiện lỗ hổng trong hợp đồng ICO năm 2017, và từng chứng kiến cảnh tượng "digital gold" bị chế giễu rồi vươn lên mạnh mẽ hơn.
Bối cảnh: Khi "debasement trade" trở thành tâm điểm
Brooks đưa ra nhận định trong bối cảnh đồng USD suy yếu và lạm phát dai dẳng. Ông so sánh hiệu suất của Bitcoin và vàng trong các giai đoạn thị trường lo ngại về sự mất giá của tiền pháp định. Kết luận: vàng đã làm tốt hơn, Bitcoin thì không. Ông gọi Bitcoin là "tài sản rủi ro hơn là nơi trú ẩn". Đây là quan điểm phổ biến trong giới tài chính truyền thống, nhưng nó ẩn chứa một sai lầm cơ bản: họ đang so sánh táo với cam, hoặc đúng hơn, so sánh một quả táo với một quả cam mà quên mất rằng một trong hai thứ có thể được lập trình.
Phân tích kỹ thuật: Nhìn vào code, không phải biểu đồ
Tôi đã dành năm 2021 để đọc mã nguồn của Bored Ape Yacht Club, và tôi biết rằng sự an toàn của một tài sản số không đến từ lời nói của các nhà kinh tế, mà đến từ tính bất biến của blockchain. Bitcoin có 2100 vạn coin, thuật toán đồng thuận Proof-of-Work, và một mạng lưới gồm hàng chục nghìn node phi tập trung. Đây là những yếu tố mà vàng không có: vàng có thể bị tịch thu, bị pha loãng bởi khai thác mới, và giá của nó phụ thuộc vào tâm lý thị trường OTC. Bitcoin, ngược lại, có thể được xác minh bởi bất kỳ ai bằng một dòng lệnh đơn giản: bitcoin-cli getblockchaininfo.
Nhưng Brooks không nhìn vào code. Ông nhìn vào biểu đồ giá trong vài tháng, vài quý. Đây là một sai lầm phương pháp luận nghiêm trọng. Năm 2020, khi đại dịch COVID-19 bùng phát, Bitcoin đã giảm 50% trong một ngày, trong khi vàng chỉ giảm 12%. Nhưng nếu bạn nhìn vào khung thời gian 12 tháng sau đó, Bitcoin đã tăng hơn 500%, còn vàng chỉ tăng 30%. Ai mới thực sự là nơi trú ẩn? Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn muốn trú ẩn trong bao lâu.
Một điểm kỹ thuật thường bị bỏ qua: Bitcoin không chỉ là một tài sản đầu cơ. Nó là một giao thức thanh toán. Kể từ khi Ordinals ra đời vào năm 2023, doanh thu phí cho các thợ đào Bitcoin đã tăng vọt, vượt xa mức cần thiết để duy trì bảo mật. Nếu không có làn sóng inscription này, mô hình bảo mật của Bitcoin đã gặp rắc rối nghiêm trọng khi phần thưởng khối giảm dần. Nhưng nhờ Ordinals, Bitcoin đã chứng minh được rằng nó có thể hỗ trợ các ứng dụng phi tập trung, biến nó từ một "cục vàng kỹ thuật số" thụ động thành một "máy tính phi tập trung" đang hoạt động. Brooks có thể không biết điều đó, nhưng tôi đã chứng kiến điều đó từ các pull request trên GitHub.
Góc nhìn phản trực giác: Brooks có thể đúng, nhưng vì sai lý do
Tôi không phủ nhận rằng trong ngắn hạn, Bitcoin có độ biến động cao hơn vàng. Điều đó là hiển nhiên đối với bất kỳ ai đã từng giao dịch hợp đồng tương lai. Nhưng vấn đề là Brooks đang sử dụng một thước đo sai để đánh giá một tài sản hoàn toàn khác. Vàng là một kim loại quý, có lịch sử hàng nghìn năm, được các ngân hàng trung ương nắm giữ. Bitcoin là một mạng lưới tiền tệ phi tập trung, mới chỉ 16 năm tuổi. So sánh chúng trong cùng một khung cửa sổ giao dịch ngắn hạn giống như so sánh tốc độ của một con rùa và một con thỏ trong một cuộc đua 10 mét: con thỏ sẽ thắng, nhưng nếu đường đua dài 100 km, con rùa sẽ thắng nhờ sức bền.
Điểm mù trong lập luận của Brooks là ông bỏ qua khía cạnh kỹ thuật: tính thanh khoản và tính toàn vẹn của mã nguồn. Bitcoin không thể bị làm giả, không thể bị kiểm soát bởi một chính phủ duy nhất, và có thể được chuyển đi bất kỳ đâu trên thế giới trong vòng 10 phút. Vàng thì không: bạn không thể gửi vàng qua internet, và nếu bạn giữ vàng trong két sắt, bạn phải tin tưởng vào hệ thống ngân hàng. So sánh này cho thấy rằng "debasement trade" thực sự nên được định nghĩa lại: nó không chỉ là việc tìm kiếm một tài sản tăng giá khi đồng tiền mất giá, mà còn là tìm kiếm một tài sản không thể bị kiểm duyệt.
Kinh nghiệm của tôi với tư cách là một kiểm toán viên độc lập cho Compound v2 và Uniswap v2 đã dạy tôi rằng: thanh khoản phi tập trung không an toàn như vẻ ngoài, nhưng Bitcoin thì khác. Nó là một trong những giao thức được kiểm tra nhiều nhất trong lịch sử phần mềm. Hàng nghìn nhà phát triển đã đọc từng dòng code của nó. Điều này tạo ra một mức độ tin cậy mà vàng không bao giờ có được, bởi vì vàng dựa vào niềm tin vào các tổ chức định giá, trong khi Bitcoin dựa vào mã nguồn mở.
Kết luận: Tôi chọn code
Vậy, pull rug hay pull request? Brooks đang cố gắng kéo thảm dưới chân Bitcoin bằng cách phủ nhận vị thế của nó như một nơi trú ẩn. Nhưng tôi, với tư cách là một Core Protocol Developer, nhìn thấy một pull request đang được merge mỗi ngày. Bitcoin đang tiến hóa: từ một thí nghiệm tiền tệ thành một nền tảng tài sản kỹ thuật số với khả năng lập trình. Những lời chỉ trích từ các nhà kinh tế học chỉ là nhiễu. Nếu bạn muốn một nơi trú ẩn cho tuần tới, hãy mua vàng. Nếu bạn muốn một nơi trú ẩn cho thập kỷ tới, hãy mua Bitcoin. Và nếu bạn muốn hiểu tại sao, hãy đọc mã nguồn. Tôi đã làm điều đó, và tôi thấy không có gì phải sợ ngoài nỗi sợ chính mình khi không kiểm tra code.
