BlackRock nói bản tin việc làm “không đáng chú ý” — và nền kinh tế mới không nằm trong payrolls

Sáng 2/8/2024, BLS công bố bản tin việc làm tháng 7. Nonfarm payrolls chỉ tăng 114.000 việc làm, thấp hơn xa mức kỳ vọng 175.000. Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 4,1% lên 4,3%. Chỉ hai ngày trước, Ngân hàng Nhật Bản vừa nâng lãi suất, khiến đồng yên mạnh lên và làm rung chuyển toàn bộ các quỹ carry trade toàn cầu. Thị trường không cần thêm lý do để lao dốc: Nasdaq chìm trong sắc đỏ, vàng nhún nhảy, Bitcoin mất hơn 3% chỉ trong vài giờ. Kênh tài chính nào cũng gọi đây là tín hiệu suy thoái. Việc làm yếu. Tiêu dùng yếu. Nước Mỹ đang chậm lại. Nhưng Rick Rieder, Giám đốc đầu tư của BlackRock, đưa ra một nhận định ngược dòng. Ông gọi bản tin việc làm tháng 7 là “unremarkable” — không đáng chú ý. Trả lời Bloomberg, Rieder nói nền kinh tế Mỹ đang ở giữa một cuộc cách mạng năng suất. Ông không lo lắng về việc làm ít đi. Ông lo lắng về việc giới đầu tư vẫn dùng thước đo của thế kỷ trước để đánh giá một nền kinh tế đã chuyển sang sản xuất bằng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa. Một người quản lý hơn 10.000 tỷ USD tài sản có thể phớt lờ chỉ số việc làm quan trọng nhất của nước Mỹ? Điều đó nghe vô lý. Cho đến khi bạn nhìn vào dữ liệu. Quý 2/2024, năng suất lao động phi nông nghiệp của Mỹ tăng 2,3%. Đơn giá lao động giảm 0,9%. Nghĩa là gì? Doanh nghiệp Mỹ tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn mà không cần thuê thêm người. Đây không phải hiện tượng một quý. Nó là đỉnh của một chu kỳ số hóa bắt đầu từ đại dịch, khi mọi công ty buộc phải chuyển lên môi trường số. Trong giai đoạn 2005-2019, năng suất Mỹ tăng bình quân chỉ 1,3% mỗi năm. Sau năm 2020, tốc độ này nhảy lên từ 2% trở lên. AI khuếch đại thêm. Một kỹ sư phần mềm giờ đây có thể làm công việc của một đội năm người. Điều đó giải thích vì sao jobs report phản ánh quá khứ nhiều hơn hiện tại. Nó đếm số người đi làm, nhưng không đo được giá trị mà mỗi người tạo ra. Nó đếm việc làm trong nhà máy, nhưng không đếm được các nền tảng kỹ thuật số đang vận hành nền kinh tế. Nó đếm lương, nhưng không đếm được cổ phiếu, token và tài sản số mà người lao động công nghệ nhận được. Khi một bộ phận sản xuất được thay bằng phần mềm, payrolls giảm — nhưng sản lượng không giảm. Nền kinh tế vẫn chạy, nhưng chiếc đồng hồ đo cũ đã hỏng. Và phần lớn giới tài chính vẫn đang nhìn vào chiếc đồng hồ hỏng đó. Có một mảnh ghép quan trọng mà Rieder không nói trực tiếp: blockchain chính là hạ tầng cho cuộc cách mạng năng suất này. Hãy nhìn cấu trúc lao động mới. Một công ty ở Mỹ có thể thuê lập trình viên tại Việt Nam, trả lương bằng USDC, ký hợp đồng thông minh và giải quyết tranh chấp thông qua giao thức phi tập trung. Giao dịch đó không xuất hiện trong bất kỳ bảng lương BLS nào. Không có W-2, không có bảo hiểm thất nghiệp. Nhưng nó tạo ra năng suất thật, giá trị thật và dòng tiền thật. Nền kinh tế số không nằm trong các cuộc khảo sát hộ gia đình. Nó nằm trong smart contract. Tôi đã chứng kiến sự dịch chuyển này từ rất sớm. Năm 2017, tôi săn ICO. Tôi đọc nonfarm payrolls như một bản kinh thánh; tôi tin nó điều khiển thanh khoản và thanh khoản điều khiển Bitcoin. Năm 2020, DeFi Summer bùng nổ. Đột nhiên hàng nghìn người lao động tự do kiếm thu nhập từ thanh khoản, từ yield farming, từ phí giao thức. BLS không đếm họ. Nhưng on-chain đếm được từng xu. Tôi nhận ra mình đã nhìn vào một bản đồ đã lỗi thời từ lâu. Thị trường crypto vẫn phản ứng với tin việc làm, nhưng phản ứng đó là phản xạ có điều kiện, không phải phân tích. Số liệu xác nhận điều đó. Theo dữ liệu của Visa, tổng khối lượng thanh toán stablecoin trên các blockchain công khai trong năm 2023 vượt 6.000 tỷ USD. Nếu đem so với GDP các nước, con số này chỉ đứng sau Mỹ và Trung Quốc. Con số này không có trong GDP Mỹ, không có trong jobs report, không có trong bất kỳ chỉ số kinh tế vĩ mô chính thức nào. Với Việt Nam, câu chuyện còn gần gũi hơn: mỗi năm đất nước nhận hơn 14 tỷ USD kiều hối. Một phần ngày càng lớn trong đó di chuyển qua USDT và USDC, bởi vì nó rẻ hơn, nhanh hơn và không bị cắt phí bởi trung gian. Người lao động gửi tiền về gia đình không cần xin phép ngân hàng. Họ chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh. Stablecoin đang nóng. Ai đang gửi gì về nhà? Tất nhiên, USDT chiếm phần lớn thị trường nhưng chưa từng có một cuộc audit độc lập thực sự. Cả ngành đang giả vờ vấn đề đó không tồn tại. Nhưng ngay cả khi đó chỉ là niềm tin, niềm tin vẫn là một dạng thanh khoản. Vậy giới giao dịch nên nhìn vào đâu nếu không phải payrolls? Nhìn vào mempool. Nhìn vào dòng tiền đang chuyển động theo thời gian thực. Một giao thức mất 40% thanh khoản trong 7 ngày phản ánh sức khỏe thị trường mạnh hơn mọi bài phát biểu của Fed. Mempool đang nóng. Ai đang mua gì đây? Câu trả lời nằm ngay trong dữ liệu giao dịch, không phải trong bản tin được công bố ba tuần sau khi mọi thứ đã xảy ra. Jobs report nói về quá khứ. On-chain nói về hiện tại. Trong một thị trường mà tốc độ là tất cả, dùng chỉ số trễ để đưa quyết định nhanh là một sai lầm chết người. Cũng chính vì tốc độ này, tôi giữ một góc nhìn thực dụng về Layer 2. Dựa trên kinh nghiệm audit một số zk-rollup, tôi có thể nói chi phí chứng minh hiện cao đến mức phi lý. Trừ khi gas quay lại đỉnh bull market, các operator đang chảy máu tiền mỗi ngày. Nhưng tôi vẫn theo dõi họ. Vì một nền kinh tế năng suất cao cần một lớp thanh toán có thể xử lý hàng triệu giao dịch nhỏ mà không cần ngân hàng trung gian. Cuộc cách mạng năng suất không dừng ở AI. Nó bao gồm cả hạ tầng tiền tệ phi tập trung. Hãy nhìn tổng cung stablecoin khi tiền thật chảy vào hệ thống. Hãy nhìn số lượng địa chỉ hoạt động và khối lượng giao dịch thực trên các giao thức có doanh thu. Và hãy nhìn dòng phí của những ứng dụng đang tạo ra giá trị thay vì chỉ hứa hẹn. On-chain đang nóng. Ai đang xây gì đây? Khi tôi nói điều này, nhiều người hỏi: tháng này payrolls bao nhiêu thì mua Bitcoin? Tôi trả lời: đừng hỏi câu đó. Hỏi xem có bao nhiêu giá trị mới đang được token hóa trên chuỗi mỗi ngày. Nhưng đừng vội ăn mừng. Cuộc cách mạng năng suất có mặt tối. Nếu doanh nghiệp tạo ra nhiều hơn với ít lao động hơn, sức mua của người lao động phổ thông giảm dần. Bất bình đẳng tăng. Khi đó, dù năng suất cao, nền kinh tế vẫn có thể rơi vào suy thoái tiêu dùng. Lạm phát thấp nhờ năng suất, nhưng tăng trưởng doanh thu của doanh nghiệp phụ thuộc vào người tiêu dùng cũng chậm lại. Với crypto, điều này tạo ra nghịch lý: Fed cắt lãi suất vì năng suất tốt, thanh khoản tăng, nhưng dòng tiền đó có thể chảy vào trái phiếu chính phủ và tài sản truyền thống trước khi chạm tới các altcoin rủi ro. Điều đó dẫn đến một điểm mù nghiêm trọng hơn: quản lý. Trong một nền kinh tế năng suất số, định nghĩa cũ về việc làm, thu nhập và chứng khoán bắt đầu sụp đổ. SEC không hề thiếu hiểu biết về công nghệ. Họ hiểu rất rõ. Chính vì hiểu rằng blockchain khiến các khái niệm như “sàn giao dịch”, “môi giới” hay “chứng khoán” trở nên khó áp dụng, họ chọn quản lý bằng thực thi thay vì ban hành quy tắc rõ ràng. Mập mờ có chủ đích giữ quyền lực trong tay cơ quan quản lý. Nhưng một nền kinh tế chạy trên stablecoin và hợp đồng thông minh sẽ ngày càng khó bị kẹp trong khuôn khổ đó. Điểm mù cuối cùng nằm ngay trong chính BlackRock. Họ nói jobs report không đáng chú ý, nhưng đồng thời vẫn đang đổ hàng tỷ USD vào hạ tầng blockchain qua quỹ ETF Bitcoin và quỹ BUIDL token hóa tài sản thực trên Ethereum. Họ nói năng suất thay đổi nền kinh tế — và họ đang mua bản đồ của nền kinh tế mới. Khi định chế lớn nhất thế giới tuyên bố một chỉ số vĩ mô là vô nghĩa, đừng nghe lời họ. Hãy nhìn xem họ đang mua gì. Tuần sau, khi BLS công bố bản tin việc làm tiếp theo, hãy thử một việc: không mở trang chủ BLS, không đọc dự báo của các ngân hàng. Hãy mở mempool, mở biểu đồ cung stablecoin, mở danh sách các giao thức đang tạo ra phí thực. Nền kinh tế đã chuyển sang một hệ tọa độ mới. Câu hỏi còn lại không phải “nước Mỹ có bao nhiêu việc làm trong tháng này”, mà là “có bao nhiêu giá trị thật đang chảy qua mempool mỗi ngày”. Mempool đang nóng. Bạn đang nhìn vào đâu?