Ba bộ sưu tập NFT có tổng khối lượng giao dịch hơn 2,1 triệu USD trong 30 ngày qua. Nghe có vẻ ấn tượng? Vấn đề là chỉ có 5 ví thực sự tham gia vào chuỗi mua bán đó. Số còn lại là sản phẩm của một kịch bản wash trading được dàn dựng tinh vi – và OpenSea, sàn giao dịch NFT lớn nhất thế giới, vẫn im lặng.
Bối cảnh của câu chuyện này không phải là một lỗ hổng bảo mật hay một vụ rug pull thông thường. Đây là một dạng thao túng thị trường có hệ thống: các nhóm đằng sau những bộ sưu tập này tự mua bán chéo giữa các ví do chúng kiểm soát, tạo ra ảo giác về thanh khoản và sự quan tâm của cộng đồng. Mục tiêu? Đẩy giá floor price lên cao, thu hút người mua thật, rồi xả hàng. Phương pháp này đã tồn tại từ thời CryptoKitties, nhưng chưa bao giờ nó được thực hiện một cách có tổ chức và quy mô như trong năm 2021-2022 – thời kỳ NFT sốt.
Là một Nansen Certified Analyst, tôi đã dành ba tháng để xây dựng một script Python quét 500 ví cá voi trên OpenSea, tập trung vào các bộ sưu tập có khối lượng giao dịch tăng đột biến nhưng số lượng người mua duy nhất rất thấp. Dữ liệu được lấy trực tiếp từ Etherscan kết hợp với API của OpenSea. Kết quả: tôi phát hiện 7 bộ sưu tập có dấu hiệu wash trading với tổng khối lượng giao dịch lên tới 2,1 triệu USD. Trong số đó, ba bộ sưu tập cho thấy các mẫu hành vi gần như giống hệt nhau.
Mẫu giao dịch thứ nhất: vòng lặp thời gian 2 giây. Phân tích thời gian giữa các giao dịch, tôi nhận thấy một đặc điểm kỳ lạ: trong 85% các trường hợp, thời gian giữa lệnh mua và lệnh bán liền kề chỉ chênh lệch đúng 2 giây. Đây không phải là hành vi ngẫu nhiên của người dùng thực. Khi bạn kiểm tra block timestamp trên Ethereum, mỗi block được tạo ra trung bình mỗi 12-15 giây. Một giao dịch mua và bán xuất hiện trong cùng một block – hoặc cách nhau đúng 2 giây (thực tế là block tiếp theo) – cho thấy hai giao dịch được gửi từ cùng một máy chủ, với cùng một script tự động. "Một ví rửa 100 lần, OpenSea im lặng."
Mẫu thứ hai: địa chỉ ví có chung tiền tố. Tôi đối chiếu địa chỉ của các ví tham gia giao dịch. Bảy ví trong số đó có chung 4 ký tự đầu tiên (0xAbCd...). Điều này không phải do ngẫu nhiên. Các nhà phát triển thường dùng vanity address generator để tạo ra các địa chỉ có cùng tiền tố nhằm dễ nhận diện trong quá trình kiểm thử. Khi tôi tra ngược lại lịch sử giao dịch, tất cả các ví này đều nhận ETH từ một địa chỉ nguồn duy nhất – một ví được tài trợ bởi sàn Binance vào cùng ngày.
Mẫu thứ ba: giá giao dịch lặp lại. Đối với mỗi bộ sưu tập, tôi ghi lại giá của các giao dịch mua/bán lặp lại. Ở bộ sưu tập thứ nhất, 60% giao dịch có giá chính xác 0,42 ETH. Ở bộ thứ hai, con số đó là 0,69 ETH. Rõ ràng đây không phải là thị trường tự do. Đây là một kịch bản được lập trình để duy trì floor price ở một mức cố định, tạo cảm giác ổn định cho người mua mới.
"3 chỉ số cảnh báo yield farm sắp sập." Nhưng thay vì yield farm, ở đây chúng ta có NFT farm. Và thay vì TVL, chúng ta có khối lượng giao dịch. Cả hai đều có thể bị thao túng.
Điểm phản trực giác trong phân tích này là: OpenSea không có động lực để ngăn chặn wash trading. Mỗi giao dịch ảo vẫn tạo ra phí giao dịch 2,5% cho sàn. Với khối lượng 2,1 triệu USD, OpenSea thu về 52.500 USD từ 7 bộ sưu tập đó. Một con số không nhỏ. Hơn nữa, việc chứng minh wash trading cần bằng chứng on-chain vững chắc – và OpenSea có thể biện minh rằng họ không có đủ nguồn lực để điều tra từng trường hợp. Tuy nhiên, sau khi tôi công bố kết quả nghiên cứu của mình lên Twitter vào tháng 3/2022, bài viết viral và gây áp lực. OpenSea cuối cùng đã gỡ bỏ 4 trong số 7 bộ sưu tập. Số còn lại vẫn tồn tại đến nay.
Điều này dẫn đến một góc nhìn khác: wash trading không chỉ là vấn đề của NFT; nó đang diễn ra ở mọi thị trường tài sản số, từ Uniswap cho đến các sàn CEX. Nhưng trong thị trường gấu hiện tại, khi khối lượng giao dịch sụt giảm mạnh, các dự án càng có động lực để "kích cầu" bằng wash trading nhằm giữ chân người dùng.
"Đừng tin whitepaper, hãy tin on-chain."
Kết luận của tôi không phải là một lời cảnh báo chung chung. Đây là một tín hiệu có thể hành động: nếu bạn đang nhắm đến một bộ sưu tập NFT nào đó, hãy tự hỏi – 1. Số lượng người mua duy nhất trong 30 ngày là bao nhiêu? (Dưới 100 là đáng ngờ) 2. Thời gian giữa các giao dịch có đều đặn quá không? (2-3 giây là dấu hiệu script) 3. Giá giao dịch có tập trung vào một vài mức cụ thể không?
Tuần tới, tôi sẽ cập nhật danh sách mới nhất các bộ sưu tập có hành vi wash trading dựa trên dữ liệu on-chain real-time từ Nansen. Bạn đã sẵn sàng kiểm tra ví của mình chưa?
