Tôi nhìn vào màn hình đồ thị Binance lúc 8 giờ tối qua, khi dữ liệu CPI tháng 6 vừa được Bộ Lao động Mỹ công bố. Con số 3.0% – thấp hơn kỳ vọng 3.1%. Một thoáng mừng thầm: Đây rồi, tín hiệu Fed sẽ nới lỏng. Nhưng ngay sau đó, dòng tweet của Reuters về vụ không kích mới nhất ở Gaza khiến tôi thót tim. Bitcoin, thay vì bay lên, lao đầu từ 62.800 USD xuống dưới mốc 62.000, chạm đáy 61.400 trong vòng 20 phút. Một cảm giác quen thuộc như năm 2022: khi logic kinh tế vĩ mô bị cắt ngang bởi bất ổn địa chính trị, thị trường không còn là sân chơi của những phép tính.
Hãy lùi lại một chút. Kể từ tháng 5, thị trường crypto đã sống trong câu chuyện “Fed sắp quay xe”. Mỗi dữ liệu việc làm yếu, mỗi CPI xuống thang đều được đẩy lên như một chứng cứ cho một đợt bơm tiền mới. Bitcoin giằng co quanh 63.000-65.000, các altcoin lình xình, mọi người chờ đợi một tín hiệu rõ ràng để vào lệnh. Nhưng giữa lúc CPI mềm hơn dự báo – điều mà sách giáo khoa gọi là “xanh cỏ cho risk asset” – thì một ngọn lửa khác bùng lên ở Trung Đông. Và thị trường, giống như một chú mèo sợ dưa chuột, vội vã co rúm lại.
Bạn có nhớ câu chuyện tôi từng kể về năm 2017, khi tôi đầu tư OmiseGO vì câu chuyện “mở cửa tài chính cho người nghèo”? Lúc đó, mọi người tin rằng công nghệ có thể vượt qua địa chính trị. Nhưng sự thật là: dù có phi tập trung đến đâu, tài sản số vẫn được định giá bằng đô la, và dòng tiền vẫn chảy theo hướng dẫn của nỗi sợ hãi. Khi Israel và Hezbollah nã rocket vào nhau, khi các tàu chiến Mỹ di chuyển về phía Đông Địa Trung Hải, thứ đầu tiên các quỹ đầu tư làm là rút tiền khỏi mọi thứ có biến động – bao gồm cả Bitcoin.
Tôi mở một cửa sổ Terminal để kiểm tra funding rate trên Binance. Nó đã chuyển từ +0.01% xuống -0.015% trong vòng một giờ. Hàng trăm triệu đô la long position bị thanh lý. Nghe dễ hiểu, phải không? Nhưng có điều phản trực giác ở đây: đồng đô la Mỹ suy yếu đi (DXY từ 105.8 xuống 105.4) lại không giúp Bitcoin tăng. Thông thường, dollar yếu là gió đẩy cho crypto. Nhưng lần này, dòng tiền chạy khỏi mọi tài sản rủi ro – kể cả vàng (giảm nhẹ) – để chui vào trái phiếu chính phủ Mỹ. Lợi suất trái phiếu 10 năm rơi từ 4.35% xuống 4.28% chỉ trong vài giờ. Đó là tín hiệu “risk-off” rõ nhất: người ta không tìm đến Bitcoin như digital gold, họ tìm đến US Treasury note.
Hãy để tôi đưa ra một giả định gây khó chịu: thị trường đang chuyển từ câu chuyện “lạm phát hạ nhiệt” sang “suy thoái có thể xảy ra”. CPI mềm là tin tốt ư? Không hẳn. Nếu CPI giảm nhanh đi kèm với việc làm yếu (non-farm payrolls tháng trước 206K vẫn khỏe, nhưng dữ liệu thất nghiệp tăng lên 4.1%), các nhà kinh tế bắt đầu thì thầm về “Fed đã muộn trong việc cắt giảm lãi suất”. Và khi suy thoái xuất hiện, mọi tài sản rủi ro đều chết, kể cả Bitcoin. Tôi nhớ bài học DeFi Summer 2020: khi đại dịch bùng phát, ban đầu mọi thứ sụp đổ, sau đó mới hồi phục nhờ bơm tiền. Nhưng lúc sợ hãi lên đỉnh, thanh khoản khô cạn. Điều đó đang lặp lại? Có thể.
Tôi nhìn vào số liệu on-chain: tổng giá trị bị khóa trong DeFi (TVL) giảm nhẹ 2% từ 84 tỷ xuống 82.5 tỷ, chủ yếu do ETH giảm. Nhưng đáng chú ý là stablecoin inflow vào các sàn giao dịch tăng vọt. Dữ liệu từ Glassnode cho thấy dòng USDT và USDC vào Binance trong 24 giờ qua đạt 1.8 tỷ – cao nhất kể từ tháng 4. Điều đó có nghĩa là mọi người đang đổ tiền vào sàn để… mua hay bán? Tôi nghiêng về phía bán. Khi stablecoin chảy vào sàn trong lúc giá giảm, đó thường là tín hiệu của việc chốt lời hoặc cắt lỗ, chứ không phải mua đáy. Hãy xem order book: bên ask (lệnh bán) dày đặc từ 62.500 trở lên, trong khi bid (lệnh mua) chỉ loãng ở 61.000. Cấu trúc thị trường yếu.
Nếu bạn là một nhà đầu tư Việt Nam, bạn có thể nhận thấy điều gì đó quen thuộc: khi tin CPI ra, group Telegram kêu gào “xuống tiền”, nhưng rồi ai nấy đều mắc kẹt vì con dốc. Tôi có một người bạn đã mua BTC ở 63.000 với đòn bẩy 3x, thanh lý gần hết khi giá chạm 61.400. Anh ấy bảo: “Chẳng hiểu sao CPI tốt mà vẫn chết.” Tôi giải thích: thị trường không phải là một biến số; nó là tổng hòa của mọi câu chuyện. Lúc này có hai câu chuyện song song: một là Fed sắp drop lãi suất (tích cực), hai là chiến tranh lan rộng (tiêu cực). Câu chuyện nào thắng? Câu chuyện gây ra nỗi sợ tức thời hơn. Bộ não con người phản ứng nhanh hơn với mối đe dọa sinh tồn (chết chóc, chiến tranh) hơn là với cơ hội tài chính. Vì vậy, tin CPI bị đẩy xuống dưới, tin địa chính trị leo lên trên.
Điều này dẫn tới một góc nhìn phản trực giác khác: nếu bạn đang hy vọng CPI mềm sẽ cứu crypto, bạn đã sai. Sự thật là thị trường crypto hiện không còn giao dịch dựa trên các yếu tố nội tại của nó nữa. Nó hoàn toàn là con tin của vĩ mô và địa chính trị. Và tệ hơn, các mối tương quan lịch sử đang bị phá vỡ. Dollar yếu không còn tự động kéo Bitcoin lên. Điều này gợi nhớ đến giai đoạn cuối 2018, khi mọi tín hiệu kỹ thuật đều thất bại, thị trường chỉ đi theo dòng chảy của thanh khoản toàn cầu.
Tôi sẽ đưa ra một câu chuyện từ quá khứ gần: sau khi FTX sụp đổ năm 2022, tôi mất 30.000 USD – không phải vì tôi chơi leverage, mà vì tôi đặt niềm tin sai chỗ. Lúc đó, bất kỳ dữ liệu vĩ mô nào cũng không thể cứu được Bitcoin khỏi đà lao dốc do mất niềm tin. Bây giờ, niềm tin đang lung lay không phải vào một sàn giao dịch, mà vào bức tranh toàn cầu. Chiến tranh ở Ukraine còn chưa kết thúc, nay thêm Israel – Iran – Hezbollah. Mỹ sắp bầu cử. Fed đứng giữa hai làn đạn: lạm phát chưa chết hẳn, tăng trưởng chậm lại. Vậy thì Bitcoin nên được định giá bao nhiêu? Câu trả lời: bất kỳ giá nào mà nỗi sợ quyết định.
Tuy nhiên, tôi không muốn kết thúc bằng sự bi quan vô vọng. Trong thế giới của một “Narrative Hunter”, tôi nhìn thấy một kịch bản thú vị: nếu cuộc xung đột này không leo thang thành chiến tranh toàn diện, và nếu Fed cắt giảm lãi suất vào tháng 9, thì sự sụp đổ hôm nay chính là cú shake-out cuối cùng. Khi tất cả mọi người đều sợ, các quỹ đầu tư thông minh sẽ mua vào. Ngưỡng 60.000-61.000 là vùng hỗ trợ mạnh với khối lượng giao dịch lịch sử. Nếu Bitcoin giữ được trên 60.000 trong 48 giờ tới, tôi sẽ coi đây là một đợt thanh lọc cần thiết. Nhưng nếu mất mốc 60.000, chúng ta sẽ quay về vùng 56.000-58.000 – nơi mà nhiều người đã từng gọi là “đáy” hồi tháng 1.
Hãy nhìn vào biểu đồ kỹ thuật: chỉ số RSI ngày đã rơi xuống 38, vùng quá bán nhưng chưa đến mức cực đoan. MACD đang cho tín hiệu phân kỳ âm. Tuy nhiên, khối lượng giao dịch trong phiên giảm lại thấp hơn so với các phiên tăng trước đó. Điều này có thể báo hiệu sự kiệt sức của phe bán. Tôi sẽ theo dõi active addresses trên Bitcoin network: nếu số lượng giảm mạnh, đó là dấu hiệu của sự thờ ơ, nguy hiểm. Còn nếu vẫn giữ ổn định, thì đây chỉ là biến động ngắn hạn.
Cuối cùng, tôi muốn đặt một câu hỏi cho bạn: Nếu Bitcoin thực sự là “digital gold”, tại sao nó lại bị ảnh hưởng bởi chiến tranh giống như cổ phiếu công nghệ? Có thể câu trả lời là: Vàng thực sự mất 2.400 USD/oz trong phiên hôm qua (từ 2.410 xuống 2.380), nhưng hồi phục nhanh hơn nhiều so với Bitcoin. Vàng vẫn giữ được vai trò trú ẩn an toàn. Bitcoin vẫn chỉ là tài sản rủi ro. Khi nào Bitcoin vượt qua được bài kiểm tra “chiến tranh” này, nó mới thực sự là một lớp tài sản mới. Cho đến lúc đó, hãy giao dịch nó như một cổ phiếu công nghệ vĩ mô nhạy cảm. Và hãy luôn giữ một phần stablecoin trong túi, như tôi vẫn giữ 30% danh mục bằng USDT. Đó không phải là thiếu niềm tin, đó là tôn trọng thực tế.
