Cuộc cách mạng năng suất: Khi báo cáo việc làm không còn là thước đo kinh tế

Rick Rieder, Giám đốc đầu tư của BlackRock, vừa gọi báo cáo việc làm tháng 7 là "không có gì nổi bật". Nhưng ẩn sau câu nói tưởng chừng nhạt nhẽo đó là một nhận định khiến tôi phải dừng lại: cuộc cách mạng năng suất có thể đang định nghĩa lại toàn bộ cách chúng ta đo lường sức khỏe kinh tế. Chúng ta đã quen với việc nhìn vào bảng lương phi nông nghiệp như một tấm gương phản chiếu nền kinh tế. Thị trường lao động mạnh đồng nghĩa với tiêu dùng mạnh, và tiêu dùng mạnh đồng nghĩa với tăng trưởng. Đó là câu chuyện tuyến tính mà các nhà đầu tư đã kể trong nhiều thập kỷ. Nhưng câu chuyện thật đang diễn ra ở một lớp sâu hơn nhiều. Hãy nhìn vào số liệu mà Rieder nhấn mạnh: năng suất lao động Mỹ đã tăng 2.3% trong quý II, vượt xa mức dự báo 1.7%. Con số này không chỉ là một thống kê khô khan. Nó đại diện cho một sự đứt gãy — mỗi giờ lao động đang tạo ra nhiều giá trị hơn, trong khi số giờ làm việc có thể không tăng tương ứng. Nếu xu hướng này tiếp diễn, chúng ta sẽ chứng kiến một nghịch lý: nền kinh tế vẫn mở rộng trong khi sức nóng của thị trường lao động nguội đi. Đây là nơi mà góc nhìn Blockchain của tôi bắt đầu lóe sáng. Trong Crypto, chúng tôi gọi đó là "sự phi vật chất hóa" — giá trị được tạo ra không còn gắn liền với tài sản vật lý hay lao động truyền thống. NFT không cần nhà máy. DeFi không cần ngân hàng. Và giờ đây, với AI và tự động hóa, nền kinh tế Mỹ đang trải qua một quá trình tương tự, dù không ai thừa nhận điều đó một cách công khai. Tôi nhớ lại năm 2020, khi theo dõi DeFi Summer. Chúng tôi cho rằng các giao thức phi tập trung sẽ giải phóng tài chính khỏi các trung gian. Nhưng câu chuyện thật mà tôi nhận ra sau nhiều năm làm Narrative Strategy Consultant: không có gì thực sự phi tập trung trong cách chúng ta đo lường giá trị. Chỉ có sự chuyển dịch từ câu chuyện này sang câu chuyện khác. Các quỹ đầu tư vẫn dùng những công cụ phái sinh truyền thống để phòng hộ cho danh mục tiền mã hóa. "Phi tập trung" hóa ra chỉ là một lớp vỏ bọc cho cùng một hệ thống tài chính cũ, được viết lại bằng mã nguồn. Nhận định của Rieder về năng suất vô tình mở ra một điều tương tự trong kinh tế vĩ mô. Chúng ta đang cố gắng đo đếm nền kinh tế thế kỷ 21 bằng thước đo của thế kỷ 20. Báo cáo việc làm chỉ phản ánh một phần câu chuyện, và có thể ngày càng là một phần nhỏ hơn. Năng suất tăng cao có thể khiến Cục Dự trữ Liên bang giữ lãi suất cao hơn lâu hơn, vì áp lực tiền lương giảm bớt. Và thị trường, vốn dựa vào các đồng hồ đo cũ, sẽ tiếp tục bị giằng xé giữa các tín hiệu lẫn lộn. Trong 9 năm quan sát thị trường, tôi chưa bao giờ thấy khoảng cách giữa dữ liệu và thực tế rộng như hiện tại. Có một sự mỉa mai trong việc các nhà phân tích liên tục dựa vào các chỉ số việc làm để dự đoán chu kỳ, trong khi nền kinh tế thực đang được dẫn dắt bởi các yếu tố gần như vô hình với các chỉ số đó. Tôi đã thấy điều này trong các dự án AI+Crypto mà tôi tư vấn trong năm qua — những giao thức tạo ra giá trị thực mà không cần bất kỳ đội ngũ vận hành lớn nào. Render Network không cần một nhà máy nào để phục vụ nhu cầu GPU toàn cầu. Điểm mù lớn nhất của thị trường hiện tại là sự phản trực giác này: một báo cáo việc làm yếu có thể là dấu hiệu của một nền kinh tế khỏe mạnh hơn, miễn là năng suất tiếp tục tăng. Khối lượng công việc giảm nhưng tổng sản lượng không đổi đồng nghĩa với việc nền kinh tế đang học cách làm ít hơn để tạo ra nhiều hơn. Nhưng các mô hình định giá tài sản vẫn chưa phản ánh điều này. Họ vẫn mắc kẹt trong câu chuyện cũ: tăng trưởng phải song hành với số người được thuê. Liệu các nhà đầu tư có đủ dũng cảm để loại bỏ la bàn cũ và vẽ lại bản đồ? Trong Crypto, chúng tôi từng tin rằng việc xóa bỏ trung gian sẽ giải phóng giá trị. Có lẽ nền kinh tế Mỹ đang chứng minh một phiên bản mới của niềm tin đó — nơi năng suất, chứ không phải việc làm, trở thành thước đo thống trị.